Zwiększenie udziału ludności w promowaniu działań pro-zdrowotnych

prof. dr hab. med. Wojciech Hanke | 2010-07-23

fot Google

Zmiany klimatyczne to jedno z największych wyzwań naszych czasów. Zagrażają nie tylko naszemu stylowi życia, lecz także mogą mieć ogromny wpływ na nasze zdrowie. Wytworzone przez człowieka gazy cieplarniane (GHG), w szczególności pochodzące ze spalania paliw stałych, powodują ocieplenie klimatu. Emisja gazów cieplarnianych wzrosła aż o 70 % w ciągu ostatnich czterech dekad, co powoduje zatrzymywanie większej ilości ciepła w dolnej części atmosfery.

Zakres i charakter zmian klimatu i ich wpływ na zdrowie człowieka różni się od regionu zamieszkania, stopnia i czasu trwania ekspozycji, względnej wrażliwości populacji, a także zdolności społeczeństwa do adaptacji do takich zmian.

Ludzie są narażeni na zmiany klimatu poprzez zmieniające się warunki pogodowe (dla przykładu bardziej nasilone i częstsze ekstremalne wydarzenia) oraz pośrednio w wyniku zmian w wodzie, powietrzu, jakości i ilości żywności, zmiany w ekosystemach, rolnictwie i ekonomi. Na początku efekty sa niewielkie ale przewiduje się, że będą się nasilać we wszystkich krajach i regionach.

Wiele działań prewencyjnych podejmowanych na poziomie krajowym jak i lokalnym i indywidualnym może przyczynić się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, a jednocześnie przynieść istotne korzyści dla zdrowia. Dla przykładu promocja korzystania z transportu publicznego i aktywnego przemieszczania – takiego jak jazda rowerem lub spacer jako alternatywy dla korzystania z samochodów prywatnych – może zmniejszyć emisję CO2 i poprawić stan zdrowia. Obserwuje się tendencję do zwracania co raz większej uwagi na własną sprawność fizyczną. Tego typu zmiany są korzystne zarówno dla środowiska jak i zdrowia.

W 2009 r. Światowe Zgromadzenie Zdrowia poparło nowy plan WHO dot. zmian klimatu i zdrowia. Zakłada on cztery kierunki działania: szerzenie wiedzy, partnerstwo, naukę i szukanie dowodów, wzmocnienie systemu zdrowia.
W Polsce realizowanych jest wiele działań mających na celu zwiększenie wiedzy społeczeństwa na temat roli emisji gazów cieplarnianych w powstawaniu zmian klimatu.

Przykłady angażowania się ludności w działania na rzecz zdrowia i środowiska

  • Inicjatywa Partnerstwa dla Klimatu została powołana przez Ministerstwo Środowiska w ramach przygotowań do Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu (COP 14) w Polsce pod koniec 2008 roku. Celem Partnerstwa jest prowadzenie kompleksowych, innowacyjnych działań edukacyjnych i promocyjnych związanych z problematyką zmian klimatu. W jego ramach organizowany był cykl wydarzeń (konferencji, debat, happeningów, wystaw fotograficznych i innych) poprzedzających szczyt klimatyczny, których celem było wzbudzenie zainteresowania ochroną klimatu, podniesienie świadomości społecznej w zakresie jego zmian oraz edukacja proekologiczna.
  • W ramach kampanii edukacyjno–informacyjnej prowadzonej w związku z 14 Konferencją Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu (1-2.12.2008 Poznań) Ministerstwo Środowiska przygotowało specjalny program edukacyjny scenariusz lekcji nt. zmian klimatu, spis przydatnych linków i publikacji, aktywne formy nauczania, przewodnik dla nastolatka – bądź „eko-trendy!”. Ze wspomnianym programem edukacyjnym ściśle wiążą się również dwa konkursy - skierowany do uczniów konkurs „Jak pomóc Ziemi? Jak pomóc sobie?” oraz konkurs dla nauczycieli na najciekawszą aranżację lekcji ekologii.
skierowany do szkół podstawowych i gimnazjów, publicznych i społecznych, jak też do zespołów szkół i liceów. Ma on za zadanie pokazać uczniom, jak wkrótce może zmienić się Ziemia, jeśli już dziś nie zadbamy o ochronę środowiska. Dążąc do budowania wśród uczniów świadomości ekologicznej, opracowane zostały specjalne propozycje scenariuszy lekcji, które można włączyć do programu zajęć szkolnych. Celem przygotowanych materiałów multimedialnych jest odejście od nauczania w formie wykładu i wpłynięcie w ten sposób na poziom przyswajalności wiedzy dotyczącej zmian klimatu. Zestaw przygotowanych materiałów multimedialnych obejmuje:

Link zewnętrzny


Link zewnętrzny

Link zewnętrzny

Link zewnętrzny
  • Konkurs „Jak pomóc Ziemi? Jak pomóc sobie?” skierowany jest do uczniów szkół podstawowych, gimnazjalnych i średnich zaproszonych przez Ministerstwo Środowiska do uczestnictwa w programie. Zadaniem uczestników będzie stworzenie autorskiego programu ekologicznego dla swojej szkoły. Powinien on zawierać zarówno plan eko-działań, takich jak np. segregacja śmieci czy ograniczenie zużycia energii elektrycznej w placówce, jak i plan wdrożenia i promocji proekologicznych działań wśród uczniów.
  • Konkurs dla nauczycieli szkół podstawowych, gimnazjalnych i średnich zaproszonych przez Ministerstwo Środowiska do uczestnictwa w programie. Głównym celem konkursu jest zachęcenie pedagogów do przeprowadzenia, w oparciu o przygotowane propozycje materiałów multimedialnych, jak najciekawszej i najatrakcyjniejszej dla uczniów eko-lekcji.

  • Link zewnętrzny

  • Kampania Ministerstwa Środowiska pod hasłem „Zmień nawyki na dobre, zmień klimat na lepszy” ma pokazać każdemu, jak w codziennym życiu można chronić klimat i żyć bardziej ekologicznie. W 2 wariantach spotów telewizyjnych Ministerstwo przekonuje: „Jeżdżąc ekonomicznie, segregując śmieci, oszczędzając wodę i energię - chronisz środowisko”.

  • Link zewnętrzny

  • Realizatorzy Programu ONZ ds. Osiedli Ludzkich (ONZ-HABITAT), biorąc udział w Konferencji w Poznaniu, poprzez Inicjatywę Miastaa Zmiany Klimatyczne (Cities in Climate Change Initiative), będą w przyszłości zwracali uwagę na rolę miast i potencjał działań na poziomie lokalnym w ograniczaniu i dostosowywaniu się do konsekwencji zmian klimatycznych. Będzie to czynione między innymi poprzez promowanie dialogu między poszczególnymi poziomami władz oraz tworzenie planów działań wykorzystujących doświadczenia na poziomie lokalnym i krajowym, wpisujących się jednocześnie w założenia porozumień międzynarodowych.

  • Link zewnętrzny

  • Rower to zdrowie – nawet pół godziny jazdy rowerem to istotna dawka ruchu ponieważ systematyczny wysiłek fizyczny poprawia pracę układu krążenia i oddechowego. Prowadzi to do zwiększenia się wydolności organizmu. Zmniejsza ryzyko choroby niedokrwiennej serca i jej powikłań (zawał, udar mózgu). Wysiłek skutkuje również zwiększeniem częstotliwości oddychania, co wpływa na rozwój wytrzymałości mięśni oddechowych, sprawniejsze wykorzystywanie tlenu oraz ogólne usprawnienie całego procesu wymiany gazowej. Osoby wykonujące codziennie, lub przynajmniej kilka razy w tygodniu ćwiczenia fizyczne np. jeżdżące rowerem, mają lepsze samopoczucie i są pełne wigoru. Kardiolodzy zalecają jazdę rowerem nawet osobom po zawale serca. Jazda na rowerze jest bardzo dobra dla osób, które walczą z nadwagą. Podczas godzinnej, wolnej przejażdżki, przeciętnie spala się ok. 300 kcal. Gdy jedziemy szybciej, wartość ta może zostać pomnożona nawet 2- i 3-krotnie!


Źródło
  • Podczas jazdy rowerem zwiększa się siła przepływu krwi przez naczynia skórne, co powoduje zdrowy i rześki wygląd skóry. Pracują wtedy nie tylko mięśnie nóg, ale również kręgosłupa, obręczy barkowej, rąk oraz pośladków.
  • Udowodniono również, że wysiłek fizyczny obniża nasz poziom stresu, co skutkuje zwiększoną wydajnością w codziennych obowiązkach. Wydzielane są tzw. hormony szczęścia, czyli endorfiny, pod których wpływem wpadamy w doskonały nastrój i mamy ochotę na stawiane czoła nowym wyzwaniom.
  • Aby unikać kontuzji i „zakwasów”, warto przed wyruszeniem na wycieczkę zaplanować ok. 15-minutową rozgrzewkę. Doskonałe są różnego rodzaju ćwiczenia rozciągające, chroniące jednocześnie przed naciągnięciem ścięgien. Można też przez ok. 5 minut szybko maszerować, na przemian z truchtem i biegiem. Jeśli nawet uprawia się tylko rekreacyjne przejażdżki, należy przestrzegać pewnych reguł odżywiania. Dobrze jest unikać jedzenia ciężkostrawnych produktów, jak: ogórki, surowa kapusta, wędzonki i cebula. Dwie godziny przed podróżą rowerową nie powinno się jeść żadnych większych posiłków.
  • Nieuważni kierowcy są dużym problemem dla rowerzystów. Dlatego najlepiej, jeśli to tylko możliwe, wybierać trasy ze ścieżkami rowerowymi. Rower powinien być dobrze oznakowany, dlatego warto pamiętać o zainstalowaniu odblaskowych oznaczeń. Dodatkowe bezpieczeństwo zapewni rowerzyście ubranie w wyraźnych kolorach – dzięki niemu będzie widoczny z daleka.
Materiały źródłowe
  • Dojeżdżasz do pracy? Wybierz rower a zapobiegniesz zawałowi serca. Na przestrzeni 2005 i 2006 roku zbierano informacje dotyczące sposobu podróżowania ochotników. Pod szczególną uwagę wzięto odległość i czas, w jakim była pokonywana droga. W eksperymencie porównywano okres spędzony przez dojeżdżających w samochodzie i w środkach transportu publicznego oraz na ruch. Badacze odkryli, że ludzie, którzy tracili mniej czasu w pojazdach rzadziej cierpieli z powodu nadwagi, czy otyłości. Ponadto prawdopodobieństwo wykrycia nieprawidłowości związanych z nadciśnieniem tętniczym, czy poziomem insuliny, było o wiele niższe.


Badania mieszkańców czterech miast w USA "Chodzenie lub jeżdżenie rowerem do pracy poprawia zdrowie (Walking or Biking to Work to Improve Health)

Link zewnętrzny

W badaniu tym przeprowadzono wywiady z 2364 pracownikami w Chicago, Minneapolis, Birmingham, Alabama i Oakland (Kalifornia). Zapytano ich w jaki sposób udawali się w ciągu ostatnich 12 miesięcy do pracy. Osoby chodzące lub jeżdżące rowerem miały lepsze parametry sprawnościowe, nawet po uwzględnieniu ich aktywności w czasie wolnym. Badacze chcieli się upewnić, że ich lepsza kondycja jest raczej skutkiem a nie przyczyną aktywności fizycznej w drodze do pracy. W grupie mężczyzn (lecz nie kobiet) obserwowano niższy BMI (body mass index), niższe wartości ciśnienia krwi, insuliny i trójglicerydów. Brak wyraźnego efektu u kobiet tłumaczono, że zwykle dystans który pokonywały był krótszy i z tego powodu wydatek energetyczny mniejszy (za mały aby zaobserwować różnicę).
  • Agencja Ochrony Środowiska USA – Zmiany klimatu – co ty możesz zrobić?
(U.S Environmental Protection Agency Climate change – what you can do?) - link

Na stronie US EPA znajdują się praktyczne rady, jak zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych, ale również jak zredukować zanieczyszczenia powietrza oraz zaoszczędzić pieniądze.




Linki:

EPA
  • Excessive Heat Events Guidebook - link
  • Global Change Research Program - link
  • Global Change Environmental Assessment - link
  • Global Change Environmental Research and Grants - link
  • Climate Change and Children's Health - link
  • Health Effects on Older Adults - link
  • Climate Change and Health Effects (PDF) (2 pp, 331K, About PDF)
  • Interagency Working Group on Climate Change and Health
  • A Human Health Perspective on Climate Change (PDF) (80 pp, 5.0MB, About PDF) - Inne
  • IPCC Working Group II, Fourth Assessment Report, Health Chapter (PDF) (42 pp, 796K, About PDF)
  • IPCC Working Group II, Fourth Assessment Report, North America Chapter (PDF) (36 pp, 872K, About PDF)
  • National Research Council, Global Air Quality: An Imperative for Long-Term Observational Strategies - link
  • Special Issue of Environmental Health Perspectives: Human Health Consequences of Climate Variability and Change for the United States - link
  • World Health Organization, Climate Change and Human Health: Risks and Responses - link
The Climate Change Science Program Synthesis and Assessment Product 4.6