Składowanie odpadów i gospodarka odpadami

dr Krzysztof Kafel | 2010-07-23

   Powstawanie odpadów staje się  coraz poważniejszym problemem  w skali światowej ze względu na rosnącą liczbę ludności, zwiększającą się produkcję dóbr konsumpcyjnych oraz coraz szybszy postęp technologiczny, powodujący coraz krótszą "długość życia" niektórych grup produktów, szczególnie tych powszechnego użytku.

Statystyczny Polak produkuje obecnie ponad 350 kg odpadów rocznie. Jest to ilość zbliżona do ilości odpadów wytwarzanych przez statystycznego Europejczyka.

Wg. danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2008 r. wytworzono w Polsce 114,9 mln ton odpadów innych niż komunalne, z czego ok. 74,9 % zostało podane odzyskowi, a ok. 21,7 % zostało unieszkodliwione

Regulacją o charakterze ramowym w gospodarce odpadami jest dyrektywa Rady Europy 75/442/EWG zmieniona w roku 1991 (91/156/EWG). Zobowiązuje ona kraje członkowskie do zapobiegania powstawaniu odpadów, ograniczania ich ilości i zmniejszania szkodliwości. Przenosi ona ze szczebla lokalnego na krajowy nadzór nad gospodarką odpadami. Zgodnie z dyrektywą gospodarowanie odpadami musi odbywać się  w sposób bezpieczny dla zdrowia ludzkiego i środowiska. Jednym z kluczowych elementów strategii gospodarowania odpadami jest hierarchia postępowania  z odpadami i zasada zanieczyszczający płaci. Z dyrektywy wynikają obowiązki w zakresie przygotowania przez samorządy planów gospodarki odpadami.

   Dyrektywa Rady 91/689/EWG dotyczy odpadów niebezpiecznych. Definiuje ona rodzaje tych odpadów - głównie ze względu na wpływ na zdrowie. Określa zasady postępowania z odpadami niebezpiecznymi. Rozporządzenie Rady 1993/259 określa zasady transgranicznego przemieszczania odpadów niebezpiecznych; Nr 1420/99/WE z 29 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne zasady i procedury stosowane do wysyłek niektórych rodzajów odpadów do niektórych krajów nienależących do OECD; Nr 1547/99/WE z 12 lipca 1999 r. ustanawiającego procedury kontrolne zgodnie z rozporządzeniem Rady Europy nr 259/93 stosowane do wysyłek niektórych rodzajów odpadów do niektórych krajów, do których nie stosuje się decyzji OECD.(Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe)

    Dyrektywa 2000/76/WE dotyczy spalania odpadów. Jej celem jest zapobieganie lub minimalizowanie potencjalnych negatywnych wpływów na środowisko emisji do powietrza, wód, gleby itd. Od 2005 r. dyrektywa zaostrza wartości graniczne przy emisjach podczas spalania odpadów. Spalarnie są identyfikowane jako główne źródło emisji do atmosfery dioksyn i furanów.

    Śmieci, które posiadają wysoką wartość energetyczną, a nie mogą być zgodnie z prawem składowane, trafiałyby do obróbki termicznej. Odzyskana energia mogłaby być wykorzystywana przez miejskie systemy dostarczania energii. W całej Europie jest ok. 370 takich instalacji, głównie w państwach "starej" UE. Wzorcem powinien być system wiedeński, gdzie ok. 23 proc. energii zużywanej przez miasto pochodzi z obróbki termicznej. W Polsce wybudowano do tej pory jedną spalarnię śmieci, która znajduje się na warszawskim Targówku i od niedawna podłączona jest również do miejskiego systemu energetycznego.

W Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko, w którym zapisano priorytetowe inwestycje związane z ochroną środowiska na lata 2007- 2013, zaplanowano budowę 10 spalarni odpadów komunalnych. Po dwie miałyby powstać w Warszawie i Katowicach, a po jednej w Szczecinie, Gdańsku, Krakowie, Łodzi, Białymstoku oraz Poznaniu. Łączny koszt ich budowy ma wynieść ok. 4 mld zł, z czego 60 proc. może nam zwrócić Unia.

Dyrektywa 1999/31/WE w sprawie składowania odpadów służyć ma zmniejszeniu wpływu na środowisko składowisk. W tym celu dyrektywa zobowiązuje kraje członkowskie do podejmowania działań ograniczających ilość składowanych odpadów szczególnie odpadów biodegradowalnych.

Jednym z elementów gospodarki odpadami jest ich składowanie. Głównym celem gospodarki odpadowej jest zmniejszanie ilości składowanych odpadów poprzez zwiększenie ilości odpadów poddawanych procesom recyklingu, odzysku materiałowego oraz wprowadzanie zmian technologicznych prowadzących do minimalizacji  strumienia odpadów. W Polsce jest około 800 składowisk odpadów komunalnych. Od kilku lat dąży się do likwidacji składowisk gminnych i tworzenia nowoczesnych zakładów zagospodarowania odpadów.

    Dyrektywa Rady 91/157/EWG reguluje kwestie odzysku i unieszkodliwiania zużytych baterii i akumulatorów. Zgodnie z wymogami dyrektywy istnieje obowiązek selektywnej zbiórki i unieszkodliwiania zużytych baterii i akumulatorów zawierających rtęć, kadm, lub ołów.(Ustawa z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach)

    Dyrektywa 94/62/We określa strategię UE w zakresie odpadów opakowaniowych. Jest to, dyrektywa w pełni oparta o hierarchię postępowania z odpadami: od zapobiegania do unieszkodliwiania.

 (Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych)

    Celem dyrektywy 2000/53/WE jest ochrona przed wrakami pojazdów i promowanie zbiórki i recyklingu odpadów. Dyrektywa ustala wprowadzenie systemu zbiórki pojazdów na koszt producenta, zgodnie z zasadą "zanieczyszczający płaci". Kraje członkowskie są zobligowane do tworzenia systemów bezpłatnej zbiórki wraków i używanych części pojazdów. (Ustawa z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji). Według danych Krajowego Planu Gospodarki Odpadami, w 2003 r. przekazano do demontażu około 370 tys. pojazdów, w 2004 r. około 400 tys. pojazdów, a w 2005 r. około 660 tys. pojazdów. Zatem w latach 2003-2005 nastąpił 45% wzrost liczby pojazdów przekazywanych do demontażu.



Nielegalne stacje demontażu

   Dyrektywa PE i RU nr 2002/96/WE z 27.01.2003 r. nakłada na państwa członkowskie obowiązek sprawowania ścisłego nadzoru nad postępowaniem z odpadami zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, w szczególności nad jego odzyskiem. Dyrektywa określa m.in. zakres oraz terminy wykonania obowiązków ciążących na producentach oraz obowiązki odpowiedniego informowania użytkowników sprzętu. Dyrektywa obejmuje cały sprzęt elektryczny i elektroniczny wykorzystywany przez konsumentów. (Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym)

Główny Inspektor Ochrony Środowiska w 2008 r. dokonał analizy funkcjonowania systemu gospodarki zużytym sprzętem w roku 2007. Ze sporządzonego raportu wynikało, że w 2007 roku osiągnięto poziom zbierania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w wysokości 4,88 %, w tym poziom zbierania sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych wynosił 1,85 %. W przeliczeniu na jednego mieszkańca zebrano 0,71 kg zużytego sprzętu



Odpady zużytego sprzętu elektronicznego nielegalnie wywożone
z Polski do Malezji i Hongkongu

Główny Inspektor Ochrony Środowiska w 2008 r. dokonał analizy funkcjonowania systemu gospodarki zużytym sprzętem w roku 2007. Ze sporządzonego raportu wynikało, że w 2007 roku osiągnięto poziom zbierania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w wysokości 4,88 %, w tym poziom zbierania sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych wynosił 1,85 %. W przeliczeniu na jednego mieszkańca zebrano 0,71 kg zużytego sprzętu.

    Ustawa z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów.


Coraz poważniejszym zagadnieniem zarówno w skali europejskiej jak i światowej jest transgraniczne przemieszczanie odpadów, a w szczególności wypracowanie procedur prawnych zapobiegających niekorzystnym aspektom tego zjawiska, w tym degradacji środowiska naturalnego w państwach uboższych.

Od czasu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej corocznie wzrasta liczba wydawanych przez Głównego Inspektora decyzji administracyjnych regulujących międzynarodowe przemieszczanie odpadów. W latach 2005-2007 było to odpowiednio 210, 381 oraz 397 decyzji, a w 2008 r. wydano ogółem 513 decyzji, z których 82 odnosiło się do odpadów niebezpiecznych. Z ogólnej liczby wydanych decyzji ponad 76% (392) dotyczyło przywozu do Polski, blisko 20% (101) dotyczyło wywozu odpadów z terenu kraju, a ok. 4% (20) tranzytu odpadów przez terytorium Polski.



Odpady przywiezione nielegalnie do Polski „pod przykrywką” legalnego zezwolenia; z Niemiec - jako odpady budowlane (po lewej), z Holandii – jako paliwo alternatywne (po prawej).