Dokumenty prawne

dr Joanna Jurewicz | 2010-07-23

   Jednym z pierwszych działań dotyczących zmian klimatu na arenie międzynarodowej było powołanie Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu (IPCC) w 1988 roku przez Światową Organizację Meteorologiczną (WMO) i Program Środowiska Narodów Zjednoczonych (UNEP).  Zadaniem panelu było rozpoznanie zależności pomiędzy zmianami klimatu w skali globalnej a działalnością człowieka związaną ze wzrostem demograficznym i gospodarczym.  W 1988 Zgromadzenie Ogólne NZ przyjęło rezolucję 43/53 w sprawie ”Ochrony globalnego klimatu dla obecnego i przyszłych pokoleń rodzaju ludzkiego”. W 1990 powstał „Pierwszy raport oceniający” IPCC, potwierdzający istnienie faktycznego zagrożenia zmian klimatu i wzywający do opracowania globalnego porozumienia zajmującego się tym problemem. W tym samym roku Zgromadzenie Ogólne NZ przyjęło rezolucję 45/212 w sprawie rozpoczęcia procesu międzynarodowych negocjacji ramowej konwencji w sprawie zmian klimatu na forum Międzyrządowego Komitetu Negocjacyjnego (INC).

   Jednym z międzynarodowych zobowiązań UE dotyczących zmian klimatu była Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu  (ang: United Nations Framework Convention on Climate Change – UNFCCC lub FCCC), 4 czerwca 1999. Konwencja została złożona do podpisu podczas Konferencji NZ „Środowisko i Rozwój” w Rio de Janeiro i podpisana przez 154 państwa, w tym przez Polskę. 26 października 1994 Konwencja formalnie weszła w życie w Polsce. Celem nadrzędnym Konwencji jest doprowadzenie do ustabilizowania koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze na poziomie, który zapobiegałby niebezpiecznej antropogenicznej ingerencji w system klimatyczny. W celu umożliwienia realizacji ustaleń, przyjęto pewne mechanizmy ułatwiające wypełnienie zobowiązań w zakresie redukcji emisji. Należą do nich:

1. Joint Implementation (JI) mechanizm wspólnego wypełniania zobowiązań przez państwa rozwinięte i z gospodarką w okresie przejściowym, zobowiązanych do redukcji emisji, stwarzający możliwość zaliczenia w poczet redukcji emisji gazów cieplarnianych w danym kraju redukcji emisji uzyskanej w wyniku inwestycji w innym kraju.  Państwo-dawca zmniejsza swoje koszty redukcji emisji (w porównaniu do kosztów jakie musiałby ponieść realizując inwestycje krajowe) i zwiększa swój limit emisji, natomiast państwo-biorca zyskuje ekologicznie czyste i nowoczesne technologie.

2. CDM - mechanizm czystego rozwoju podobny do mechanizmu JI, pozwalający dokonywać transakcji pomiędzy krajami zobowiązanymi do redukcji emisji gazów a krajami nieposiadającymi zobowiązań. Uzyskana w tych projektach redukcja emisji może zostać wykorzystana przez strony wymienione w załączniku I do Konwencji do wywiązania się z części swoich zobowiązań.

3. Handel emisjami pozwalający krajowi - Stronie Protokołu sprzedać nadwyżki uzyskanych redukcji emisji gazów cieplarnianych w stosunku do zobowiązań, wynikających z Protokołu innemu krajowi - Stronie Protokołu; jednostki emisji gazów cieplarnianych, wyrażone w równoważnych jednostkach dwutlenku węgla stają się przedmiotem handlu na rynku międzynarodowym

Link

   Najwyższym organem Konwencji jest Konferencja Stron Konwencji (COP), której sesje odbywają się corocznie.  Funkcjonują także Organ Pomocniczy ds. Wdrażania (SBI)  i Organ Pomocniczy ds. Naukowych i Technicznych (SBSTA). Przedmiotem obrad rządów podczas Konferencji Stron jest poprawa i monitorowanie procesu wdrażania zobowiązań wynikających z Konwencji oraz kontynuacja rozmów na temat najlepszych sposobów zajęcia się zmianami klimatu. Pierwsza Konferencja Stron Konwencji odbyła się na przełomie marca i kwietnia 1995 roku w Niemczech. Ważnym wydarzeniem na rzecz zmian klimatu była COP 3  w trakcie której powstał Protokół z Kioto (1997 r). To międzynarodowe porozumienie ustanawia limity emisji gazów cieplarnianych, wiążące UE i inne kraje rozwinięte. Kraje zostały zobowiązane do redukcji, w okresie od 2008 do 2012 r., poziomu emisji gazów cieplarnianych o 5% poniżej poziomu z 1990 r. Protokół podpisują 84 państwa w tym Polska, która go ratyfikowała w 2002 r. W ostatnich latach Konferencje Stron Konwencji odbyły się w Poznaniu (2008) i Kopenhadze (2009). Konferencja COP-14 w Poznaniu. W wyniku decyzji podjętej w Poznaniu, pieniądze przeznaczone na rzecz poprawy klimatu będą łatwiej dostępne bezpośrednio dla krajów rozwijających się z pominięciem dotychczasowych barier utrudniających realizację projektów. Dzięki temu najbardziej zagrożone dramatycznymi skutkami zmian klimatu kraje zaczną realizować pierwsze projekty adaptacyjne. Fundusz Adaptacyjny został powołany, aby wspierać działania krajów rozwijających się - stron Protokołu z Kioto - na rzecz dostosowania do zmian klimatu. Natomiast głównym zadaniem COP 15 w Kopenhadze było przełożenie dotychczasowych uzgodnień na działania zmierzające do ograniczenia emisji w skali światowej.

   Problematyka zmian klimatu stanowi dziś priorytet również w polityce ochrony środowiska UE. Problem zmian klimatycznych został podniesiony w piątym programie działania Wspólnoty w zakresie ochrony środowiska ,,Ku zrównoważeniu’’ z 01.02.1993 r. W czerwcu 2000 roku KE zainicjowała Europejski Program Zapobiegania Zmianom Klimatu (EPZK) - European Climate Change Programme (ECCP). W ramach tego programu przyjęto szereg środków na szczeblu europejskim, których zadaniem jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. Stanowią one uzupełnienie działań podejmowanych przez poszczególne kraje UE na ich terenie. Najważniejszą polityką stworzoną w ramach ECCP jest system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych European Union Emission Trading Scheme – EU ETS System przewiduje nałożenie opłat na obiekty odpowiedzialne za emisję dwutlenku węgla. Tym samym stwarza zachętę do minimalizacji emisji w jak największym zakresie. W ramach ETS władze państw członkowskich UE przydzielają każdemu z takich obiektów określoną liczbę uprawnień do emisji. Zakłady, które utrzymują emisję poniżej poziomu, do jakiego są uprawnione, mogą sprzedawać nadwyżki swoich uprawnień. Te zaś zakłady, które mają trudności w zmieszczeniu się w swoich uprawnieniach, muszą albo zainwestować w bardziej wydajne, niskoemisyjne technologie, albo nabyć na rynku dodatkowe uprawnienia  (Link).

Bardzo ważnym działaniem UE jest próba zintegrowania polityki klimatycznej i energetycznej przez wdrożenie Pakietu energetyczno-klimatycznego. Cele Pakietu zostały przyjęte podczas spotkania Rady Europejskiej w marcu 2007 roku i dotyczą: zwiększenia do 2020 roku efektywności energetycznej o 20%, udziału energii ze źródeł odnawialnych do 20% całkowitego zużycia energii finalnej w UE i zmniejszenia do 2020 roku emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 20%.

Rada Europejska w grudniu 2008 r. ustaliła sześć regulacji dotyczących Pakietu energetyczno-klimatycznego:

  1. Promowanie energii ze źródeł odnawialnych (OZE) (Link)
  2. Normy emisji z samochodów (Link)
  3. Specyfikacja paliw (Link)
  4. Wspólne wysiłki na rzecz redukcji emisji. (Link)
  5. Wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla (CCS) (Link)
  6. Przeglądu europejskiego systemu handlu emisjami (Link)
W kwietniu 2009 roku Komisja Europejska zaprezentowała dokument White Paper „Adapting to climate change: Towards a European framework for action Human Animal and Plant- Health Impacts of Climate Change” dotyczący wpływu zmieniające go się klimatu na zdrowie człowieka, zwierząt i roślin. W dokumencie tym KE wykazała na konieczność informowania o zmieniającym się klimacie, jak i jego wpływie na zdrowie. Zawarta została również informacja o konieczność współpracy i wymiany doświadczeń pomiędzy rządami poszczególnych państw jak i szukanie tzw. „dobrych praktyk” pozwalających w sposób najprostszy i skuteczny rozwiązywać problemy zmieniającego się klimatu i jego wpływu na zdrowie.

Link

Do zobowiązań międzynarodowych Polski na rzecz zmian klimatu należy:
  1. Kontrola wprowadzania i zwiększania użytkowania podstawowych, a także innych gazów cieplarnianych.
  2. Poprawa efektywności energetycznej całej gospodarki.
  3. Wspomaganie pochłaniania i retencjonowania gazów cieplarnianych, w tym promowanie zrównoważonej gospodarki leśnej i zrównoważonych form rolnictwa.
  4. Promowanie i wdrażanie technologii z wykorzystaniem oszczędzających środowisko źródeł energii, w tym tzw. energii odnawialnej oraz energii, przy wytwarzaniu której bilans  dwutlenku węgla jest korzystny.
  5. Usuwanie barier rynkowych, utrudniających redukcję emisji w sektorach gospodarczych, w tym z jednej strony usuwania dotacji, a z drugiej wprowadzanie ulg i innych preferencji, w tym podatkowych.
  6. Szybsze wdrażanie reform sprzyjających redukcji i pochłanianiu gazów cieplarnianych.
  7. Podejmowania działań zmierzających do ograniczania emisji przez transport.
  8. Ograniczenia emisji metanu ze składowisk odpadów oraz z procesów produkcji, transportu i przetwarzania energii.