Klimat a zdrowie: choroby górnych dróg oddechowych w aspekcie zmian kllimatu

P.Rapiejko | 2010-11-26

sxc.hu

Schorzenia górnych dróg oddechowych w dobie zmian klimatycznych.

Zmiany klimatu wpływając za zaburzenie delikatnej równowagi pomiędzy różnorodnymi czynnikami zewnętrznymi a procesami fizjologicznymi w organizmie człowieka. Zmiana temperatury powietrza, wilgotności, wzrost stężenia zanieczyszczeń gazowych czy pyłów może upośledzając fizjologiczne funkcje organizmu prowadzić do zmian zbliżonych do tych wywołanych działanie patogenów takich jak wirusy i bakterie. Bardzo niekorzystnie na stan błony śluzowej dróg oddechowych wpływają też znaczne zmiany temperatury pomiędzy klimatyzowanymi pomieszczeniami, a środowiskiem zewnętrznym.

                                      

Nos stanowi początek dróg oddechowych i pełni bardzo ważne funkcję m.in. nawilżającą, nagrzewającą i oczyszczającą powietrze wdechowe z zanieczyszczeń. Upośledzenie funkcji nosa skutkuje nie tylko zwiększonym dyskomfortem w obrębie jam nosa, ale również wpływa niekorzystnie na stan i fukcjonowanie błony śluzowej gardła, krtani, tchawicy i oskrzeli.

Zburzenia funkcji fizjologicznych nosa mają znaczący wpływ na nasilenie objawów astmy oskrzelowej.

Funkcje nosa mogą ulec uszkodzeniu zarówno w przypadku rozwoju procesu zapalnego w obrębie błony śluzowej nosa (zapalenie alergiczne, infekcja wirusowa, bakteryjna, grzybicza), jak i w przypadku działania drażniących i uszkadzających czynników chemicznych (gazy, pyły) i fizycznych (zmniejszona wilgotność powietrza, zmieniona temperatura powietrza).

Konsekwencją zaburzeń czynności błony śluzowej nosa jest najczęściej stan zapalny w obrębie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych oraz zapalnie błony śluzowej krtani.



Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych

Proces zapalny toczący się w obrębie błony śluzowej jam nosa i zatok przynosowych w przebiegu ostrego jak i przewlekłego zapalenia zatok przynosowych zaburza funkcję filtracyjną, nawilżania i ogrzewania powietrza wdychanego. W przebiegu procesu zapalnego w błonie śluzowej upośledzony jest również ruch rzęsek i transport śluzowo-rzęskowy w obrębie jam nosa i światła zatok, tym samym upośledzony jest mechanizm usuwania zalegającej patologicznej wydzieliny z zatok przynosowych i jam nosa oraz usuwania zanieczyszczeń środowiskowych z powierzchni błony śluzowej nosa

Blokada nosa, określana w części dokumentów jako niedrożność nosa jest jednym z 2 głównych objawów zarówno ostrego jak i przewlekłego zapalenia zatok przynosowych. W niepowikłanym ostrym zapaleniu zatok przynosowych leczenie jest objawowe. W pierwszej fazie reakcji zapalnej celem leczenia jest zmniejszenie przekrwienia i obrzęku błony śluzowej nosa i ujść zatok oraz zmniejszenie towarzyszących procesowi zapalnemu bólu i podwyższonej temperatury ciała. Najczęściej stosowane w leczeniu objawowym leki sympatykomimetyczne, zmniejszają uczucie niedrożności nosa ale jednocześnie poprzez obkurczenie naczyń błony śluzowej nosa prowadzą do jej anemizacji, a to z kolei jest objawem niekorzystnym w przypadku zakażenia.

W drugiej fazie, zapalenia zwanej komórkową dominuje produkcja gęstej wydzieliny śluzowej. Dlatego ważne jest zastosowanie preparatów ułatwiających ewakuację gęstej, patologicznej wydzieliny z jam nosa. W tym celu stosuje się roztwory wody morskiej i soli fizjologicznej.

Standardy leczenia ostrego zapalenia zatok przynosowych uwzględniają zastosowanie w zależności od stopnia nasilenia dolegliwości; leków objawowych oraz glikokortykosteroidy podawane miejscowo na błonę śluzową nosa (wydawane z przepisu lekarza).

Leczenie ukierunkowane jest na usunięcie czynników zaburzających fizjologiczne funkcje błony śluzowej nosa, a działanie leków przywraca drożność nosa i pozwala na regenerację uszkodzonych, fizjologicznych mechanizmów obronnych.

Ostre zapalenie krtani

Ostre zapalenie krtani  jest stanem zapalnym błony śluzowej  krtani występującym często u dzieci, rzadziej u osób dorosłych. Ostre zapalenie krtani występuje częściej w miesiącach jesienno-zimowych i zazwyczaj jest następstwem ostrej infekcji górnych dróg oddechowych. Jednak coraz częściej obserwowane jest wzrost zachorowalności na ostre zapalenie krtani w okresie wzmożonego wykorzystywania urządzeń klimatyzacyjnych (z uwagi na nagłe zmiany temperatury pomiędzy pomieszczeniami klimatyzowanymi a środowiskiem zewnętrznym).

Ostre zapalenie krtani w przebiegu zakażenia górnych dróg oddechowych  jest następstwem urazów związanych z kaszlem lub podrażnieniem przez zakażoną wydzielinę, a zakażenie zwykle nie obejmuje samej krtani. Kaszel jak i nadużywanie głosu  (krzyk i głośna mowa) powodują nadmierny wysiłek fałdów głosowych. Ucisk pomiędzy chrząstkami nalewkowatymi może prowadzić do uszkodzenia błony śluzowej.

Do typowych dla zapalenia górnych dróg oddechowych objawy (niska gorączka, wodnisty wyciek z nosa, zapalenie gardła) dołączają się zaburzenia funkcji krtani pod postacią afoni lub dysfoni, bólu, uczucia drapania i suchości w obrębie krtani oraz narastającej chrypki aż do bezgłosu. U dorosłych ostre zapalenie krtani rzadko jest przyczyną duszności, gdy tymczasem u dzieci istnieje ryzyko wystąpienia niedrożności dróg oddechowych.

Leczenie. Z uwagi na przeważającą etiologię wirusową leczenie jest objawowe. Zaleca się ograniczenie używania głosu, unikanie czynników drażniących jak dym tytoniowy i suche powietrze. Chorzy powinni powstrzymać się od krzyku, rozmawiania przez telefon i rozmawiania w głośnym otoczeniu. Chory powinien podlegać ścisłej obserwacji. W przypadku utrzymywania się chrypki ponad 2 tygodnie konieczna jest konsultacja laryngologiczna.

 

dr med. Piotr Rapiejko
specjalista otolaryngolog z Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie
przewodniczący Sekcji Laryngologicznej Polskiego Towarzystwa Alergologicznego